Mini ekskavatörün kovası, kolu ve bomu birbirine pimlerle bağlanır; pimler de burçların içinde döner. Bu mafsallar makinenin en çok hareket eden ve en çok yük taşıyan noktalarıdır. Gres filmi yerindeyken metal metale sürtünmez. Gres kuruduğunda ya da kirle karıştığında ise aşınma başlar ve bir süre sonra operatör kovada “boşluk” hissetmeye başlar.
Boşluk bir kez oluştuğunda kendiliğinden geçmez, yalnızca büyür. Bu ciltte boşluğun nasıl oluştuğunu, doğru greslemenin nasıl yapıldığını, hangi mafsalın ne sıklıkla greslenmesi gerektiğini ve pim-burç değişiminin ne zaman kaçınılmaz olduğunu anlatıyoruz. Amaç, pahalı onarım gerektiren yuva ovalleşmesine hiç gelmemek.
Pim ve burç nasıl aşınır?
Bir mafsalda üç parça birlikte çalışır: gövdedeki yuva, yuvanın içine sıkı geçirilmiş burç ve burcun içinde dönen pim. Tasarımın mantığı basittir: aşınma ucuz ve değiştirilebilir parçalarda, yani pim ve burçta olsun; pahalı olan yuva korunsun.
Gres bu düzenin sigortasıdır. Pim ile burç arasında ince bir yağlayıcı tabaka oluşturur, dışarıdan gelen tozu ve suyu dışarıda tutar. Gresleme aksatıldığında süreç genellikle şöyle ilerler:
- Gres kurur veya toz ve çamurla karışarak aşındırıcı bir macuna dönüşür.
- Pim ile burç arasında metal metale temas başlar; yüzeyler çizilir.
- Boşluk büyüdükçe her kazı darbesi mafsalda küçük bir çekiç etkisi yaratır ve aşınma hızlanır.
- Burç tamamen aşındığında ya da yuvasında dönmeye başladığında aşınma yuvaya geçer ve yuva ovalleşir.
İlk üç aşamada çözüm pim ve burç değişimidir. Dördüncü aşamada ise yuvanın kaynakla doldurulup yeniden işlenmesi gerekir; bu hem daha uzun sürer hem de çok daha maliyetlidir.
Pim burç boşluğunun işaretleri
Boşluk genellikle önce kulağa, sonra ele, en son göze yansır. Şu işaretlere dikkat edin:
- Tık sesi ve vuruntu: Kova yön değiştirirken veya kazıya girerken mafsallardan gelen metalik tıklama.
- Hassasiyet kaybı: Kova, kumanda kolunun hareketini gecikmeli ya da boşta takip eder; ince tesviye zorlaşır.
- Görünür oynama: Kova yerdeyken kol hafifçe hareket ettirildiğinde mafsalda gözle görülen kaçıklık.
- Pim çevresinde metal tozu veya pas renkli gres: Aşınmanın sürdüğünü gösterir.
- Pim tespit cıvatasının gevşemesi veya kopması: Pim yuvasında dönüyor olabilir.
Boşluğu kontrol etmenin güvenli yolu şudur: kovayı düz zemine indirin; ikinci bir kişi kabinden kumandayı çok yavaş ve çok az hareket ettirirken siz güvenli mesafeden mafsalları izleyin. Mafsalların arasına, pimlerin yakınına asla elinizi sokmayın. Yaklaşmanız gerekiyorsa önce motoru durdurtun ve güvenlik kilidini kilitletin.
Gresleme nasıl yapılır? Sekiz adım
Gresleme basit bir iştir, ama yanlış yapıldığında harcanan gres mafsala hiç ulaşmayabilir. Aşağıdaki sırayı alışkanlık haline getirin:
- Makineyi hazırlayın: Düz zeminde durun, ekipmanı yere indirin, motoru durdurun, güvenlik kilidini kilitleyin. Kova yere dayalıyken mafsallardaki yük azalır ve gres pimin çevresine daha kolay yayılır.
- Gresörlüğü temizleyin: Tabancayı takmadan önce gresörlüğün başını bir bezle silin. Aksi halde üzerindeki toz, gresle birlikte mafsalın içine basılır.
- Tabancayı düz takın: Tabanca ağzı gresörlüğe eğik oturursa gres dışarı kaçar ve mafsala gitmez.
- Eski gres çıkana kadar basın: Mafsalın kenarlarından önce kirli eski gres, ardından temiz yeni gres çıkmaya başladığında yeterlidir.
- Gres girmiyorsa zorlamayın: Gresörlük tıkanmış olabilir. Değiştirin; tıkalı gresörlüğe basınç uygulamak contaları zorlar ve mafsal yağsız kalır.
- Fazlasını silin: Mafsalın dışında kalan gres toz tutar ve bir sonraki greslemede kiri içeri taşır.
- Kırık veya kayıp gresörlükleri hemen yenileyin: Açık kalan gresörlük deliğinden mafsala doğrudan kir girer.
- Kayıt tutun: Greslemenin tarihini ve çalışma saatini bakım defterine yazın.
Gres tipi için kullanım kılavuzundaki özelliği esas alın. Çoğu iş makinesinde yüksek basınca dayanıklı genel amaçlı bir gres kullanılır; ancak hidrolik kırıcı ucu gibi bazı noktalar için üreticiler özel gres önerebilir. Farklı tipteki gresleri aynı mafsalda karıştırmamaya özen gösterin.
Gres tabancası ve gresin kendisi
Gresin temizliği, greslemenin kendisi kadar önemlidir. Gres tabancasını kapağı kapalı ve temiz bir kutuda saklayın; ağzını her kullanımdan sonra silin. Kutu gres kullanıyorsanız kapağı açık bırakmayın, gresi temiz bir spatulayla alın. Tabancaya hangi gresin dolu olduğunu yazan bir etiket yapıştırmak, farklı tiplerin karışmasını önler.
Soğuk havada gres koyulaşır ve tabanca zor basar. Kış aylarında tabancayı ve gresi mümkünse ısıtılan bir ortamda saklayın; gresin mafsala gerçekten ulaştığını, kenarlardan çıkan yeni gresle teyit edin.
Hangi mafsal ne sıklıkla greslenir?
Gresleme aralığını makinenin kullanım kılavuzu belirler. Aşağıdaki tablo bir mini ekskavatördeki tipik gresleme noktalarını ve genel yaklaşımı gösterir; kılavuzunuzdaki aralık farklıysa kılavuz esastır.
| Gresleme noktası | Genel yaklaşım | Dikkat |
|---|---|---|
| Kova pimleri ve kova bağlantı kolları | Genellikle her gün, iş başında | Çamur ve suda gresi en hızlı yıkanan noktalar |
| Kol ile kova silindiri mafsalları | Genellikle her gün | Yoğun kazıda yük en çok buradadır |
| Bom ayağı ve bom silindiri mafsalları | Kılavuzdaki aralıkta | Erişimi zor olduğu için sık unutulur |
| Yanal bom dönüş mafsalı | Kılavuzdaki aralıkta | Yanal dönüşlü makinelerde atlanmamalı |
| Tesviye bıçağı mafsalları | Kılavuzdaki aralıkta | Toprakla temas nedeniyle kir girişine açık |
| Başparmak pimi | Kullanıldığı günlerde | Taş ve kütük tutarken darbe alır |
| Hızlı değişim aparatı pimleri | Kılavuzdaki aralıkta | Ataşman güvenliği açısından kritik |
| Dönüş dişlisi ve rulmanı | Kılavuzdaki aralık ve miktarda | Fazla gres de sorun yaratabilir |
Makinenin donanımı gresleme noktası sayısını değiştirir. Örneğin 120° yanal bom dönüşüne ve hidrolik mafsallı başparmağa sahip R327’de bom dönüş mafsalı ve başparmak pimleri de rutine eklenir. Makinenizdeki tüm noktaları kılavuzdaki şemadan bir kez işaretleyin ve fotoğrafını gres tabancasının yanında saklayın.
Yeni makinelerde ilk çalışma saatleri ayrıca önemlidir: parçalar birbirine alışırken oluşan ince metal tozunun mafsallardan temizlenmesi, düzenli greslemeyle sağlanır. Bu dönemde nelere dikkat edileceğini alıştırma dönemi rehberimizde anlattık.
Çamurlu, sulu ve tozlu işlerde ve hidrolik kırıcı çalışmalarında gres daha çabuk tükenir; bu koşullarda aralığı kısaltmak mantıklıdır. Kırıcı kullanımının mafsallara etkisini hidrolik kırıcı rehberimizde, tüm bakım kalemlerinin saatlik takvimini ise periyodik bakım takvimimizde bulabilirsiniz. Basınçlı yıkama da mafsallardaki gresi dışarı atabilir; makineyi yıkadıktan sonra greslemeyi unutmayın.
Boşluğun gerçek maliyeti
Boşluk yalnızca bir mafsalın sorunu değildir; makinenin başka parçalarını da yorar. Boşluklu bir mafsal silindiri açılı çalıştırır ve keçeleri tek taraftan zorlar. Silindir kaçaklarının bu yüzden nasıl başladığını hidrolik silindir rehberimizde anlattık. Ayrıca her boşluk, darbe yükünü kaynak dikişlerine ve bağlantı cıvatalarına iletir; operatör de hassas iş yapabilmek için daha çok uğraşır ve daha çabuk yorulur.
Onarım maliyeti açısından tablo nettir. Pim ve burç değişimi sahada veya kısa bir servis ziyaretinde yapılabilecek bir iştir. Yuva ovalleştiğinde ise parçanın sökülmesi, kaynakla doldurulması, yeniden işlenmesi ve yeni pim-burçla toplanması gerekir. Bu süreçte makine günlerce çalışmayabilir.
Örnek (örnek oranlar; kendi rakamlarınızla hesaplayın): Pim-burç değişiminin toplam maliyetine 1 birim derseniz, yuva onarımında buna kaynak ve işleme işçiliği, atölyeye taşıma ve uzayan duruşun maliyeti eklenir. Kendi hesabınız için şu formülü kullanabilirsiniz: Yuva onarımının ek maliyeti = Kaynak ve işleme işçiliği + Taşıma + (Günlük duruş maliyeti × Ek duruş günü). Bu farkı düzenli greslemeye harcanan birkaç dakikayla karşılaştırın.
Pim ve burç değişimi: ne zaman, nasıl?
Aşağıdaki durumlardan biri varsa pim ve burç değişimini planlayın:
- Boşluk gözle görülür hale geldiyse ve tesviye hassasiyeti belirgin biçimde düştüyse.
- Mafsal gresi tutmuyor, gresledikten kısa süre sonra yeniden ses yapıyorsa.
- Pim tespit cıvatası tekrar tekrar gevşiyor veya kopuyorsa.
- Burç yuvasında dönmeye başladıysa.
Pim ve burcu birlikte değiştirin. Aşınmış bir burca yeni pim takmak ya da tersini yapmak, yeni parçanın da kısa sürede aşınmasına yol açar. Burçlar yuvaya sıkı geçer; uygun pres veya çektirme aparatıyla takılıp sökülmelidir. Rastgele çekiç darbeleri yuvaya zarar verir.
Değişim sırasında güvenlik kurallarını atlamayın:
- Pimi sökmeden önce kova, kol veya bomu uygun şekilde destekleyin; pim çıktığında ekipman düşebilir.
- Delikleri hizalarken parmağınızı kullanmayın; bir zımba veya çubuk kullanın.
- Çelik çekiçle çelik parçaya vururken kıymık sıçrayabilir; koruyucu gözlük takın, mümkünse yumuşak başlı çekiç veya ara parça kullanın.
- Pim tespit cıvatasını, somunu ve yaylı rondelayı yenileyin; sıkma torku için kılavuza bakın.
Kova ile kol arasındaki yan boşluk ise genellikle şimlerle ayarlanır. Yan boşluk arttıysa uygun şim eklemek tık sesini azaltır ve pimin yükünü dengeler. Şim, pim, cıvata ve yaylı rondela gibi parçaları model uyumuna göre cıvata grubu içinde bulabilirsiniz.
Hızlı değişim aparatı kullanıyorsanız onun pimlerine ve kilit mekanizmasına ayrıca dikkat edin. Bu parçalar ataşmanı makineye bağlayan elemanlardır; buradaki boşluk veya aşınma yalnızca hassasiyet kaybı değil, ataşmanın yerinden çıkması riski demektir. Aparatın günlük kontrolünü hızlı değişim sistemi rehberimizde anlattık.
Sık yapılan gresleme hataları
- Yalnızca kolay ulaşılan noktaları greslemek: Bom ayağı ve dönüş mafsalı gibi zor noktalar ihmal edilir ve ilk onlar aşınır.
- Kova havadayken greslemek: Yüklü mafsalda gres pimin çevresine yayılamaz.
- Kirli tabanca ve açık bırakılan gres kovası: Gresle birlikte kum basılır.
- Aşırı basınçla zorlamak: Özellikle keçeli mafsallarda contalar yerinden çıkabilir.
- Tespit cıvatası eksik pimle çalışmak: Pim yuvasında dönerek yuvayı kısa sürede bozar.
- Boşluğu normal saymak: “Makine eskidi, olur” yaklaşımı, pim-burçla çözülecek sorunu yuva onarımına taşır.
Özet
- Pim ve burç aşınması doğaldır; amaç aşınmanın yuvaya geçmesini önlemektir.
- Kova yerdeyken, temiz gresörlükten, eski gres çıkana kadar gresleyin.
- Kova ve kova silindiri mafsalları genellikle her gün greslenir; diğer noktalar için kılavuz esastır.
- Tık sesi ve hassasiyet kaybı, boşluğun ilk işaretleridir.
- Değişimde pim ve burcu birlikte yenileyin, tespit elemanlarını ve şimleri ihmal etmeyin.
Model uyumlu pim, cıvata, somun, yaylı rondela ve şimleri cıvata grubu yedek parçaları sayfasında inceleyebilirsiniz. Mafsallarınızdaki boşluğun değişim gerektirip gerektirmediğinden emin değilseniz kısa bir video çekip servis hattımıza WhatsApp’tan gönderin.
