Curenje hidrauličnog cilindra obično počinje bezazleno: sjajan prsten ulja na klipnjači, nekoliko kapi ispod glave cilindra, masno blato koje se skuplja oko brisača. Pošto mašina i dalje radi, popravka se odlaže. Međutim, kako curenje raste, gubitak ulja se povećava, prljavština koja ulazi prenosi se na ostatak sistema i na kraju strela počinje sama da se spušta pod opterećenjem.
U ovom vodiču curenje cilindra razmatramo prema izvoru: kako da razlikujete spoljašnje od unutrašnjeg curenja, kako da uradite jednostavan test spuštanja, zašto zaptivke otkazuju i kada je zamena zaptivki dovoljna, a kada nije. Ukratko opisujemo i postupak zamene zaptivki korak po korak; cilj nije da posao uradite sami, već da donesete pravu odluku i postavite prava pitanja.
Šta se nalazi u cilindru?
Spolja hidraulični cilindar izgleda kao obična cev, ali unutra se nalazi nekoliko delova i zaptivki, od kojih svaki ima svoj zadatak:
- Cev (košuljica): Spoljašnje telo cilindra; unutrašnja površina je fino obrađena.
- Klipnjača: Deo koji izlazi iz cevi cilindra, obično sa površinom presvučenom tvrdim hromom. Zaptivenost u velikoj meri zavisi od glatkoće ove površine.
- Klip i zaptivka klipa: U cevi cilindra deli ulje na dve komore. Kada zaptivka klipa popusti, ulje prelazi iz jedne komore u drugu; spolja se curenje ne vidi, ali cilindar gubi snagu.
- Glava i zaptivka klipnjače: Poklopac na mestu gde klipnjača izlazi iz cevi i zaptivka u njemu. Spoljašnja curenja najčešće se javljaju u ovoj zoni.
- Brisač (zaptivka protiv prašine): Skida prašinu i blato sa klipnjače dok se ona uvlači. Kada se pocepa, prljavština dospeva pravo do zaptivke klipnjače.
- O-prstenovi i potporni prstenovi: Održavaju zaptivenost nepokretnih spojeva između glave i cevi cilindra.
Kod mini bagera osnovnu grupu čine cilindri strele, ruke, kašike i dozerske daske. Mašine sa bočnim zakretanjem strele, na primer R327 i R350 sa bočnim zakretanjem od 120°, imaju poseban cilindar za ovaj pokret; kod mašina sa hidrauličnim palcem na listu se dodaje i cilindar palca. Kada opisujete curenje, obavezno navedite o kom cilindru je reč.
Spoljašnje ili unutrašnje curenje?
Ove dve vrste curenja daju različite simptome i zahtevaju različita rešenja.
Spoljašnje curenje se vidi golim okom. Na klipnjači se skuplja prsten ulja, ulje kaplje ispod glave cilindra ili se oko brisača skuplja masno blato. Vrlo tanak, sjajan sloj ulja na klipnjači je, s druge strane, normalan; on podmazuje zaptivke. Problem nastaje kada se taj sloj pretvori u prstenove i kapi.
Unutrašnje curenje se spolja ne vidi. Ulje prolazi pored zaptivke klipa u drugu komoru; cilindar se pod opterećenjem sam uvlači ili izvlači, pokreti se usporavaju, a sila kopanja opada. Budimo iskreni — isti simptom može da izazove i curenje u upravljačkom ventilu. Da bi se pouzdano utvrdilo da li je problem u cilindru ili u ventilu, potreban je servisni test.
| Simptom | Mogući izvor | Prva provera |
|---|---|---|
| Prsten ulja na klipnjači, kapanje sa glave | Zaptivka klipnjače, brisač | Očistite klipnjaču i pogledajte ponovo posle nekoliko radnih ciklusa |
| Curenje na spoju glave i cevi cilindra | O-prsten glave, olabavljena glava | Očistite zonu i odredite mesto curenja |
| Oprema se sama spušta pod opterećenjem | Zaptivka klipa ili upravljački ventil | Test spuštanja; servisni test za razlikovanje |
| Sporost i gubitak snage u jednoj funkciji | Unutrašnje curenje na zaptivci klipa, problem sa ventilom | Uporedite pokret sa ostalim funkcijama |
| Curenje na mestu gde se crevo spaja sa cilindrom | Fiting ili zaptivka fitinga; ne sam cilindar | Proverite fiting i crevo |
| Ogrebotina, rđa ili udubljenje na klipnjači | Spoljašnje oštećenje; curenje na zaptivci uskoro počinje | Pregledajte klipnjaču testom noktom |
Važno je razlikovati curenje iz fitinga i creva od curenja iz cilindra; njihove uzroke posebno smo obradili u našem vodiču za hidraulična creva.
Jednostavan test spuštanja
Test spuštanja je najpraktičniji način da izmerite veličinu unutrašnjeg curenja i pratite je tokom vremena. Nijedan hidraulični cilindar ne drži položaj zauvek; važno je da li spuštanje ostaje u granici koju navode uputstvo ili servis i da li se vremenom povećava.
- Sačekajte da hidraulično ulje dostigne normalnu radnu temperaturu.
- Postavite mašinu na ravnu i čvrstu podlogu; uverite se da u blizini nema nikoga.
- Ispraznite kašiku i podignite strelu tako da kašika bude tek malo iznad tla. Test nikada ne radite sa opremom ili teretom podignutim visoko.
- Ugasite motor, postavite komande u neutralan položaj i aktivirajte sigurnosnu blokadu.
- Na vidljivom delu klipnjače cilindra koji testirate, odmah pored glave, zalepite traku ili napravite oznaku.
- Na kraju izabranog perioda, na primer posle 10 minuta, izmerite rastojanje između oznake i glave.
- U knjigu održavanja upišite datum, radne sate, temperaturu ulja i rezultat merenja.
Jedno merenje vam malo govori; prava vrednost je u poređenju merenja ponovljenih pod istim uslovima. Ako se spuštanje brzo povećava, posavetujte se sa servisom. Tokom testa niko ne sme da ulazi u zonu kretanja kašike i strele.
Zašto zaptivke otkazuju?
Zaptivka je potrošni deo; normalno je da se vremenom haba. Ali iza zaptivke koja otkaže prerano obično stoji jedan od sledećih uzroka:
- Prljavština: Ako je brisač oštećen, prašina i blato zalepljeni za klipnjaču ulaze unutra i grebu zaptivku klipnjače.
- Oštećenje klipnjače: Kamenje koje odskače, udarci ili rđa oštećuju površinu klipnjače. Hrapava površina pri svakom hodu još malo zaseca zaptivku koja preko nje prelazi.
- Prljavo ili vodom zagađeno ulje: Čestice u ulju habaju zaptivke i površine. Pravo ulje i intervale zamene objasnili smo u našem vodiču za hidraulično ulje.
- Previsoka temperatura: U ulju koje se dugo pregreva zaptivke se stvrdnjavaju i gube elastičnost.
- Udaranje u kraj hoda: Naglo dovođenje cilindra u potpuno izvučen ili potpuno uvučen položaj opterećuje zaptivke i glavu udarnim silama.
- Bočno opterećenje: Guranje ili čišćenje kašikom u stranu opterećuje cilindar sa strane i gnječi zaptivku sa jedne strane.
- Zazor u osovinicama i čaurama: Zglobovi sa zazorom teraju cilindar da radi pod uglom. Kako da sprečite zazor objasnili smo u našem vodiču za osovinice, čaure i podmazivanje.
- Dugo mirovanje: Kod mašina koje dugo stoje zaptivke mogu da se isuše, a izložene površine klipnjače da zarđaju.
Popravka ili zamena? Prvo pogledajte klipnjaču
Zamena zaptivki trajno rešava curenje samo ako su klipnjača, cev cilindra i klip ispravni. Zato pre odluke očistite klipnjaču i pregledajte je pod dobrim svetlom. Jednostavan način: polako prevucite nokat duž klipnjače, po njenoj osi. Ogrebotina koja zapinje za nokat brzo će zaseći i novu zaptivku.
- Klipnjača ravna i glatka, a curenje postoji: Zamena seta zaptivki je obično dovoljna.
- Na klipnjači ima blagih mrlja, ali ne zapinju za nokat: Zamena seta zaptivki i pažljivo praćenje.
- Ogrebotina koja zapinje za nokat, oljušten hrom ili jamice od rđe: Popravka ili zamena klipnjače zajedno sa setom zaptivki.
- Klipnjača je kriva: Potrebna je zamena klipnjače; istražite i zašto se iskrivila.
- Ogrebotine na unutrašnjoj površini cevi cilindra: Razmatra se popravka cevi ili zamena celog cilindra.
Trošak popravke ponekad se može približiti ceni celog cilindra. U takvim slučajevima zatražite ponude za obe opcije i uporedite ih. Kada se raspitujete za set zaptivki ili cilindar, navedite model mašine, serijski broj i položaj cilindra (strela, ruka, kašika, dozerska daska, bočno zakretanje strele ili palac).
Kako se menjaju zaptivke? Upoznajte postupak korak po korak
Zamena zaptivki zahteva odgovarajući alat, čist radni prostor i iskustvo. Sledeće korake ne navodimo da biste posao uradili sami, već da biste znali kako postupak treba da teče:
- Bezbedan položaj i ispuštanje pritiska: Oprema se spušta na tlo, motor se gasi, a pritisak u sistemu ispušta se postupkom iz uputstva.
- Podupiranje i creva: Cilindar i ruka za koju je vezan propisno se podupiru; creva se odvajaju, a njihovi krajevi zatvaraju čepovima da ne bi ušla prljavština.
- Demontaža: Osovinice se izbijaju i cilindar se skida sa mašine. Cilindri su teški; potrebna je oprema za podizanje ili najmanje dve osobe.
- Rasklapanje na radnom stolu: Glava se obično odvrće posebnim ključem; klipnjača i klip izvlače se iz cevi cilindra.
- Pregled: Pregledaju se površine klipnjače, cevi, klipa i glave; čiste se ležišta zaptivki.
- Nove zaptivke: Menja se ceo set, a ne samo jedna zaptivka. Zaptivke imaju smer ugradnje; zaptivka postavljena naopako procuri već pri prvom pritisku. Pri navlačenju preko oštrih ivica i navoja zaptivke se štite.
- Sklapanje i proba: Delovi se podmazuju čistim hidrauličnim uljem i sklapaju, cilindar se vraća na mašinu, a osovinice se podmazuju mašću. Cilindar se bez opterećenja nekoliko puta polako provede kroz pun hod da bi se ispustio vazduh; zatim se proveravaju nivo ulja i curenje.
Kod mašina pod garancijom obavezno razgovarajte sa nama pre nego što ovaj posao uradite sami. Za prijavu curenja cilindra možete da koristite formular za servisni zahtev; fotografija curenja i vaši rezultati testa spuštanja ubrzavaju dijagnostiku.
Cena daljeg rada sa curenjem
Malo curenje ne znači da je bezbedno čekati. Moguće posledice daljeg rada sa curenjem su:
- Smanjen nivo ulja može dovesti do toga da pumpa usisava vazduh i da se ošteti.
- Prljavština koja ulazi na mestu curenja prenosi se kroz ceo hidraulični sistem.
- Kako unutrašnje curenje raste, oprema može sama da se spušta pod opterećenjem; to je direktan bezbednosni rizik.
- Ulje koje kaplje na tlo zagađuje okolinu i čini radni prostor klizavim.
Nikada nemojte rukom opipavati curenje pod pritiskom. Hidraulično ulje koje šiklja iz otvora veličine uboda igle može da probije kožu i izazove ozbiljne povrede. Mesto curenja tražite komadom kartona, nosite zaštitne naočare i rukavice; ako sumnjate da je ulje prodrlo pod kožu, bez odlaganja se obratite zdravstvenoj ustanovi. Ostale znake upozorenja sabrali smo u našem vodiču za simptome kvara.
Kratka kontrolna lista
- Svakog dana proverite klipnjače; očistite zalepljeno blato, beton ili malter.
- Proverite da brisači nisu pocepani ili ispali iz ležišta.
- Zabeležite da li na klipnjači postoji prsten ulja ili kapanje na glavi.
- Ne udarajte cilindrima u kraj hoda; usporite kada se približavate kraju.
- Ne gurajte kašikom u stranu i ne čistite teren bočnim pokretima kašike.
- Pri parkiranju spustite opremu na tlo; tokom dužeg mirovanja ostavite klipnjače što više uvučene.
- Pratite nivo hidrauličnog ulja i intervale zamene filtera.
- Test spuštanja ponavljajte u redovnim intervalima i pod istim uslovima.
Ukratko: spoljašnje curenje vidi se golim okom i najčešće se rešava setom zaptivki; unutrašnje curenje utvrđuje se merenjem i može se pomešati sa kvarom ventila. U oba slučaja, provera klipnjače pre zamene zaptivki način je da isti kvar ne doživite ponovo za nekoliko nedelja.
Cilindre i hidraulične delove kompatibilne sa vašim modelom možete pogledati na stranici rezervni delovi za hidrauliku. Pošaljite fotografiju ili video curenja našoj servisnoj liniji na WhatsApp, pa ćemo zajedno proceniti da li je potrebna popravka ili zamena.
